فیض کاشانی در این کتاب نفس انسان را به شهری تشبیه می‏‌کند که حاکمان مختلفی می‏‌خو‌اهند بر آن تسلط یابند. عقل، شرع، عادت، عرف و طبع از این حاکمان محسوب می‌‏شوند. وی طی 8 باب خصوصیت و نحوه عمل هر یک از این امور را تحلیل می‌‏کند و با نقل اخبار و روایات و حکایاتی چگونگی مبارزه با شیطان و نقس را آموزش می‏‌دهد. این کتاب اثری ممتاز در تحلیل تعارض‏‏ها و تضادهای امور نفسانی و قوای غریزی با شرع و سنت و عقل می‏‌باشد.